معرفی گروه علوم خاک

گروه علوم خاک

خاک بعنوان جایگاه رشد و نمو گیاهان و سایر موجودات خاکزی، امانتی است که بدست انسان سپرده شده تا با بهره برداری صحیح و  حفاظت از آن، بقاء نسل خویش و سایر موجودات را تضمین نماید. عدم شناخت کافی نسبت به اهمیت خاک و همگانی بودن دسترسی به آن باعث شده تا جامعه برای این ماده حیاتی بهای لازم را قائل نباشد. خاك يك منبع طبيعي مهم است كه بايستي به دقت از آن بهربرداري شود تا براي نسلهاي بعدي نيز بماند. تاريخ به ما آموخته كه ناديده گرفتن خاك نهايتاً به سقوط تمدن­هاي گوناگون منجرشده است. رشته خاک شناسی یا علوم خاک یکی ازرشته های پراهمیت و پرجاذبه در مجموعه رشته های مختلف کشاورزی است. از آن جا که احتیاجات بشر با تمام تنوع و گوناگونی هایش همه از خاک تأمین می شود، بقای این موهبت الهی به روشهای بهره برداری از آن وابسته است. استفاده بهینه و پایدار از خاک درشرایطی امکان پذیر خواهد بود که با خصوصیات خاک آشنایی کامل حاصل گردد. از این رو، گروه علوم خاک با هدف فراهم آوردن زمینه پرورش افراد متعهد و متخصص در زمینه مباحثی چون حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه، شیمی و آلودگی خاک، شناسایی مراحل پیدایش و تکامل خاک ها و مینرالوژی خاک، بیولوژی و بیوتکنولوژی خاک، فیزیک خاک و شناسایی رابطه خاک زراعی با گیاه و عوامل مختلف آب و هوایی، حفاظت خاک از انواع آسیب‌ها مثل فرسایش و شور شدن و همچنین احیاء، نگهداری و مواظبت از خاک برای نسل آینده از سال 1374 به عنوان یک گروه آموزشی مستقل راه اندازی شده است. این گروه در سال 1379 در مقطع کارشناسی ارشد و در سال 1388 در مقطع دکترا دانشجو پذیرفت. هم اکنون گروه علوم خاک با 9 عضو هیئت علمی (1 استاد، 5 دانشیار و 3 استادیار)، و 2 کارشناس آزمایشگاه در حال خدمت به بیش از 161 دانشجو در مقاطع مختلف کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری می‌باشد. این رشته در مقطع تحصیلات تکمیلی تا سال 95 دارای 4 گرایش بود:  شیمی و حاصلخیزی خاک، بیولوژی و بیوتکنولوژی خاک،  فیزیک و حفاظت خاک و  ژنز، رده بندی و ارزیابی خاک­ها. ولی از سال 95 به بعد در مقطع تحصیلات تکمیلی به دو رشته: الف- مدیریت حاصلخیزی و زیست فناوری خاک و ب- مدیریت منابع خاک تفکیک گردید.

  • رشته مدیریت حاصلخیزی و زیست فناوری خاک

رشته مدیریت حاصلخیزی و زیست فناوری خاک يکي ازرشته هاي پراهميت و پرجاذبه در مجموعه رشته هاي مختلف کشاورزي است. خاک به عنوان يک منبع طبيعي مهم، بر ثروت ملت­ها و امنيت غذايي هر کشور و به طور کلی، بر زندگي هر انساني بر روي کره زمين تأثير
می­گذارد. این رشته با اهداف کلی شناخت خاک و اجزای آن، مدیریت علمی و جامع نگر اکوسیستم خاک، افزایش حاصلخیزی خاک بر اساس سیستم کشاورزی پایدار و بکارگیری بیوتکنولوژی به منظور افزایش عملکرد در واحد سطح، تامین غذای سالم به جهانیان معرفی می­شود.

گروه در مقطع کارشناسی ارشد این رشته در دو گرایش الف- شیمی، حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه و ب- بیولوژی و بیوتکنولوژی خاک مشغول تربیت دانشجویان است. در مقطع دکترا نیز در سه زمینه “حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه”، “بیولوژی و بیوتکنولوژی خاک” و “شیمی و آلودگی خاک” دانشجو می پذیرد. هدف از ايجاد دوره دکترا در رشته مدیریت حاصلخیزی و زیست فناوری خاک تربيت کارشناساني است که بتوانند علاوه بر عهده­دار شدن مسؤوليت­هاي مختلف در این رشته، در برنامه ريزي و آموزش علوم خاک و تحقيقات در زمينه­هاي حاصلخیزی و تغذیه گیاه، بیولوژی و بیوتکنولوژی و محیط زیست و ايجاد برنامه هاي مناسب بهره وري از زمين و مديريت پايدار، خدمات مفيدي را ارائه نمايند. مهمترین رسالت زمینه­های سه گانه این رشته، تولید غذای سالم، مغذی و پایدار برای جوامع انسانی در راستای دستیابی به امنیت غذایی است. در زمینه­های این رشته، افزایش حاصلخیزی خاک و عرضه متعادل عناصرغذایی برای گیاهان و بهبود تغذیه گیاه اهمیت بسزایی دارد و نتیجه توجه و اجرای علوم مربوط به این رشته، افزایش عملکرد در واحد سطح، حداکثر استفاده از خاک با توجه به استعدادها و پتانسیل های آن و هم چنین جلوگیری از آلوده شدن خاک و آب های زیرزمینی و مشکلات زیست محیطی است. از دیگر محورهای این گرایش توجه به خصوصیات خاک از نظر شیمیایی و موجودات زنده است که ارتباط نزدیکی با حاصلخیزی خاک دارد. دروس پیشنهادی این دوره تا حد امکان براساس مدیریت خاک­های کشور از جنبه­های حاصلخیزی، شیمی و بیولوژی خاک برای تولیدات پایدار کشاورزی تنظیم گردیده است.

 

 

  • رشته مدیریت منابع خاک

گروه در مقطع کارشناسی ارشد این رشته در دو گرایش الف- فیزیک و حفاظت خاک و ب- منابع خاک و ارزیابی اراضی مشغول تربیت دانشجویان است. در مقطع دکترا نیز در دو زمینه “فیزیک خاک و رابطه آب، خاک و گیاه”؛  و “خاک، محیط و منابع اراضی” دانشجو
می­پذیرد.

ايران يکي از کشورهای مهم آسيايي است که بيشترين ميزان تخریب و هدررفت منابع خاک را دارد و هدف متعالی و ارزشمند فارغ التحصیلان از این رشته، جلوگیری از تخریب این منبع ملی و بازگرداندن کیفیت از دست رفته آن است. خاک به عنوان منبع طبيعي تجديد ناپذير، سرمايه ملي و بستر حيات، در معرض تخريب بسياري قرار گرفته است. سرعت رشد جمعيت جهان در هر سال و متعاقب آن ناآگاهي و عدم مديريت مناسب با توجه به توزيع نامتعادل منابع خاک در کره زمين، تلاش انسان به منظور دستيابي به انواع مواد غذايي و محصولات کشاورزي، محدوديت موجود در منابع خاک و سرانه زمين اين تخريب و هدر رفت را تشديد نموده است. در کل دنيا، 562 ميليون هکتار از اراضي کشاورزي و 685 ميليون هکتار از زمين هاي مرتعي تحت تخريب شديد منابع خاک قرار دارند. بيشترين تخريب خاک در کشورهاي در حال توسعه مي باشد. در عین حال، آلودگي خاک ناشي از دفن زايدات شهري یا صنعتي، شور شدن خاک بر اثر مصرف نامعقول کود ها، شخم هاي نامناسب زراعي، از دست رفتن جنگل ها و پوشش هاي گياهي، نامناسب بودن سيستم هاي آبياري از عوامل عمده تخريب خاک به شمار مي روند. در کنار این عوامل، بيابان زايي در زمين هاي خشک و نيمه خشک کشورمان يکي از پيامدهاي هدر رفت خاک به شمار مي رود. در راستاي دستيابي به مديريت پايدار منابع خاک و جلوگيري از اتلاف آن باید از استراتژي های عمده نظیر احيا خاک ها و اکوسيستم هاي تخريب شده و بکارگيري تکنولوژي هاي کشاورزي سازگار با منابع خاکی و بهسازي آن ها استفاده نمود. هدف از ایجاد این رشته بررسی این استراتژی ها است.

هدف علم فیزیک خاک و رابطه آب، خاک و گیاه جستجو و کنکاش در ماهیت و شکل ماده و انرژی و نحوه نقل و انتقال این دو در سیستم های طبیعی و غیر طبیعی است. از دیدگاه علم کشاورزی، خاک محیط متخلخلی است که از مواد معدنی و آلی، آب، هوا و موجودات ریز و درشت تشکیل شده و بستر مناسبی را برای رشد ریشه گیاه فراهم نموده است. بنابراین علم فیزیک خاک به مطالعه نوع و چگونگی کنار هم قرار گرفتن مواد تشکیل دهنده خاک، حرکت و برهم کنش این مواد با هم و با عوامل دیگر مانند آب، هوا و گرما می پردازد. اهداف کاربردی این علم در کشاورزی بسیار زیاد است که از آن جمله می توان به مدیریت صحیح خاک در زمینه های آبیاری، زهکشی، حفاظت آب و خاک، شخم و انواع خاکورزی، تنظیم دمای خاک و عکس العمل خاک نسبت به تنش های مکانیکی و اثر آن بر رشد و نمو گیاه اشاره کرد.

هدف علم ارزیابی اراضی تعیین روشهای استاندارد ارزیابی اراضی برای تناسب اراضی در کشاورزی و منابع طبیعی با توجه به مشخصات خاک، عوارض طبیعی و شرایط اقلیمی، اقتصادی، اجتماعی و غیره است. ارزیابی اراضی برای استفاده های اصلی کشاورزی و غیر کشاورزی از قبیل زراعت آبی، زراعت دیم، جنگل، مرتع، آبخیزداری، حیات وحش، محیط زیست، فضای سبز، امور فنی و مهندسی و غیره در سطوح ملی، منطقه ای و محلی در مقیاسهای مختلف صورت می پذیرد.

توسعه علم  پدومتری در خاک، امكان توصیف كمی و پردازش تغییرپذیری پیوسته‌ی همراه با ابهام سیستم‌های طبیعی از جمله سیستم خاك و خصوصیات مختلف آن را برای متخصصان علوم محیطی مهیا نموده است. از جمله كاربردهای پدومتری در خاك‌شناسی می‌توان به مدل‌سازی و شبیه‌سازی فرایندهای فیزیكی، شیمیایی و بیولوژیكی خاك، تصمیم‌گیری چندمیلیاردی و چندهدفی، پردازش تصاویر حاصل از سنجنده‌های مختلف محیطی، مدل‌سازی تغییرات مكانی و ژئواستاتیستیكی خاك‌ها و سیستم‌های هوشمند و خبره‌ی خاك اشاره كرد.

 

  • امکانات آموزشی و پژوهشی

امکانات آموزشی و پژوهشی گروه علوم خاک شامل: آزمایشگاه  شیمی و حاصلخیزی خاک-Spectroscopy Atomic Absorption- بیولوژی و بیوتکنولوژی خاک – فیزیک و رابطه آب و خاک و گیاه – GIS – میکرومورفولوژی خاک – X- Ray- و آزمایشگاه تحقیقاتی تحصیلات تکمیلی و موزه خاک با 30 مونولیت از خاک­های کشور می­باشد. یازدهمین کنگره علوم خاک ایران (تیرماه 1388) و نخستین سمپوزیوم بین المللی”لس،خاک، اقلیم در اوراسیای جنوبی” (مهرماه 1393)، تاسیس شعه استانی انجمن علوم خاک ایران در استان گلستان (مهرماه 1394) اولین گردهمایی شاخه دانشجوئی شعبه انجمن علوم خاک ایران در گلستان (اردیبهشت 1395)، دو میزگرد تخصصی با عناوین “بررسی مدیریت حاصلخیزی و بیولوژیک خاک در کشت و تولید پنبه در استان گلستان” و “راهکارهای بهینه سازی مدیریت اجرایی پسماند با رویکرد کاهش زباله تفکیک از مبداء تولید و بازیافت مواد و انرژی” (آذرماه 1395) توسط گروه علوم خاک دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان برگزار شده است و گروه هم اکنون در آستانه برگزاری کنگره بین المللی ” Loess Fest 2017″ در مهرماه 1396
در دانشگاه می­باشد. همچنین یافته­های علمی محققین مختلف علوم خاک کشور در دو نشریه علمی – پژوهشی “پژوهش­های حفاظت آب و خاک” و “مدیریت خاک و تولید پایدار” و یک مجله بین المللی به زبان انگلیسی ” Soils in Space and Time” توسط گروه علوم خاک این دانشگاه منتشر می­شود.

     

اعضای هیات علمی این گروه شامل افراد زیر است:

نام نام خانوادگی مرتبه علمی تخصص عکس پست الکترونیک
سید علیرضا موحدی نائینی دانشیار فیزیک و حاصلخیزی خاک   salirezam@yahoo.com
فرهاد خرمالی استاد مینرالوژی و میکرومورفولوژی خاک   khormali@yahoo.com
اسماعیل دردی پور دانشیار حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه   e.dordipour@yahoo.com
محسن علمائی دانشیار بیولوژی خاک   olamaee_m@yahoo.com
فرشادکیانی دانشیار مدیریت خاک   kianifarshad@gmail.com
مجتبی بارانی مطلق (مدیر گروه) دانشیار شیمی و آلودگی خاک   mbarani2002@yahoo.com
سیده سهیلا ابراهیمی استادیار فیزیک و رابطه آب و خاک و گیاه   sohebrahimi@gmail.com
رضا قربانی نصرآبادی استادیار بیولوژی و بیوتکنولوژی خاک   rgnasr@yahoo.com
الهام ملک زاده استادیار بیولوژی و بیوتکنولوژی خاک   malekzadeh.elham@gmail.com